Het watermolencomplex van Simitthus (het huidige Chemtou)
Voor we ingaan op het unieke watermolencomplex van Simitthus, lichten we eerst toe wat het historische belang is van deze locatie vanaf de Numidische periode tot aan de Romeinse overheersing.
Numidische koninklijke residentie
Voordat het een Romeinse stad werd, was Chemtou een belangrijke locatie in het Numidische koninkrijk (de Berbers):
- Vroege oorsprong
De nederzetting werd al in de 4e tot 5e eeuw v.Chr. gesticht als een kolonie van het Numidische rijk. - Mogelijk koninklijke residentie
De aanwezigheid van een groot, indrukwekkend Numidisch heiligdom suggereert dat de site van grote betekenis was, mogelijk als een koninklijke residentie of een strategisch fort van de Numidische koningen (zoals Massinissa). - Heiligdom
De overblijfselen van een heiligdom dat later door de Romeinen werd gewijd aan de god Saturnus, en in de 4e eeuw werd vervangen door een christelijke kerk, wijzen op de langdurige religieuze en culturele continuïteit van de plek.
Wil je meer weten over deze bijzondere nalatenschap uit de oudheid, kijk dan op Wikipedia.
Reconstructie van Simitthus en zijn:
- Steengroeven
- Dwangarbeiders- slavenkamp (zie alinea Romeinse watermolens voor meer over watermolens en slavernij)
- Top van de heuvel met ruïnes van een oude tempel
- Puinheuvel
- Marmeren scheepvaartpunt
- Forum van Simitthus
- Theater
- Baden
- Aquaduct
- Brug over de rivier de Mejerda
Watercomplex
Het watermolencomplex van Simitthus in Tunesië is een van de technisch meest interessante en best bewaarde voorbeelden van Romeinse graanmaaltechnologie. Het is vooral opmerkelijk omdat het gebruik maakte van de turbinemolen, een geavanceerde en efficiënte techniek in die tijd.
Beschrijving en Functie
Het complex lag aan de rivier de Medjerda en was direct geïntegreerd met een Romeinse brug en een waterbeheerssysteem:
- Locatie en bouw
De graanmolen werd in de 3e eeuw n.Chr. geïnstalleerd op de linkeroever van de rivier, in de bescherming van het hoge bruggenhoofd. - De turbinemolen
In plaats van het traditionele grote verticale waterrad, gebruikte dit complex horizontale turbinemolens. Het water werd niet over of onder een rad geleid, maar in een speciale kamer, een ‘molenbak’, waar het met hoge snelheid een horizontaal schoepenrad (turbine) aandreef. - Waterbeheer
Om de molen zo efficiënt mogelijk te laten werken, werd het water van de rivier eerst via een aquaduct naar een groot reservoir geleid, waar meer dan 10.000 kubieke liter water kon worden opgeslagen. - Nozzle-effect
Vanuit dit reservoir werd het water door kanalen gevoerd die versmalden en het water versnelden, vergelijkbaar met een nozzle (een mondstuk). Dit creëerde de hoge druk en snelheid die nodig waren om de turbinemolens bijna het hele jaar door te laten werken.
Historische Betekenis
Het Simitthus-complex is om verschillende redenen cruciaal voor archeologen en historici:
- Vroege turbinetechnologie
Het is een van de slechts twee bekende Romeinse turbinemolens in Noord-Afrika, de andere is in Testour. Het toont het Romeinse vermogen aan om complexe hydraulische technologie toe te passen voor massale productie.
Over de turbinemolens in Testour is weinig informatie te vinden, die ook nog eens te verifiëren is. Dit laten we daarom achterwege in deze beschrijving. - Industriële schaal
De efficiëntie en schaal van de molen, mogelijk gemaakt door de turbine en het grote reservoir, suggereren dat deze molen diende voor het verwerken van graan op een industriële schaal, waarschijnlijk voor de lokale bevolking en de nabijgelegen marmergroeve. - Verval en vernietiging
De molen raakte buiten gebruik en werd verwoest toen de brug in de eerste helft van de 4e eeuw n.Chr. instortte. Dit leidde tot de vernietiging van de molenkamers, waardoor de uitrusting op de bodem terechtkwam en archeologisch bewijs van de technologie bewaard bleef.
We hebben geen afbeeldingen of schetsen van deze unieke turbinemolens kunnen vinden.
Romeinse watermolens
In 2016 heeft Marco (M.M.C.) van Tiggelen een scriptie geschreven voor zijn studie aan de Radboud Universiteit. De scriptie “Romeinse watermolens: De techniek, de toepassing en het belang van watermolens in de late oudheid.” Beschrijft niet alleen de ontwikkeling en de opkomst van watermolens in de Romeinse tijd van circa 200 jaar voor tot circa 300 jaar na de jaartelling, maar ook met name de invloed van de slavernij hier in.
|
Marco van Tiggelen eindigt de conclusie van zijn scriptie als volgt:
|
Verantwoording:
Marco (M.M.C.) van Tiggelen – Radboud Universiteit
Download de scriptie Romeinse watermolens – Marco van Tiggelen – Radboud Universiteit
Dwangarbeiders- slavenkamp