Muizenruiter

Hooiruiter

Als we het over een muizenruiter hebben dan ontkomen we er niet aan om het ook over de “hooiruiter” te spreken. De muizenruiter vindt daar namelijk zijn oorsprong.

Vroeger werden stro en hooi op een andere manier gedroogd dan nu. In tegenstelling tot graan/koren leende hooi zich niet goed om in de vorm van een schoof op het land te laten drogen (zie foto korenschoof). Daarom werd voor hooi een “hooiruiter” gebruikt.

Een “hooiruiter” is een constructie die wordt gebruikt voor het drogen en/of opslaan van hooi. Het is ook wel bekend als een “hooiberg” of “hooischelf”.

Traditioneel bestaat een hooiruiter uit een piramide-achtige structuur met een rieten of strooien dak, ondersteund door een frame van houten balken of palen. Deze constructie maakte het mogelijk om het hooi op te stapelen en te laten drogen door luchtstromen toe te laten. Bekijk voor meer beeld en geluid over het gebruik van de hooiruiter dit filmpje uit 1930.

De hooiruiter bleek een ideale locatie voor insecten en knaagdieren zoals muizen om zich te verstoppen en zo mogelijk te nestelen. Het is er warm en droog. En met een beetje geluk zaten er ook nog graszaden tussen het hooi.

Muizenruiter

Natuurlijk wil je geen muizen, maar met het plaatsen van een hooiruiter kon je wel sturen waar de muizen zich graag zouden willen ophouden. Door de hooiruiter in de omgeving van een molen te plaatsen, en de hooiruiter nog geschikter te maken voor de knaagdieren met extra graan of zaden, bleven de muizen uit de molen weg. Zo is de “muizenruiter” ontstaan. Door de hooiruiter aan te passen en extra voer voor de muizen toe te voegen ontstaat een vier sterren volpension verblijf voor muizen. Selecteer de bouwtekening voor een betere weergave.

Zelf een muizenruiter maken

Een muizenruiter is eenvoudig zelf te maken. De onderstaande maten zijn relatief. Je kunt de muizenruiter prima groter maken dan de hier onder gebruikte maten. Omdat de muizenruiter buiten staat, gebruik geïmpregneerd hout, en ga geen ander hout schilderen of coaten. De muizenruiter moet er ook natuurlijk uitzien. Je kunt kiezen voor een 3 poot of een 4 poot.

Benodigdheden

• 3 of 4 palen of balken van 100 centimeter voor het frame aan de onderkant.
• 3 of 4 palen of balken van 250 centimeter voor de opbouw.
• Kippengaas of vergelijkbaar gaas.
• Buis van bamboe of PVC.
  • Een bamboe buis is het mooste om te gebruiken, maar een enkele bamboe buis s niet eenvoudig te krijgen en duur.
  • Je kunt prima een PVC buis gebruiken, maar dat is niet mooi in een natuurlijke omgeving.
    Zaag de PVC buis zo kort af zodat hij  niet uit het hooi steekt, of omwikkel het uitstekende deel met hooi en bindtouw.
• Roestvrijstalen schroeven.
• Een stuk touw. Vlastouw is mooi in dit geval.
• 1 of 2 balen hooi. Strook kan ook, maar hooi heeft de voorkeur daar dit er minder snel uit waait.

Werkwijze

1. Maak een die hoekig of vierkant frame van de palen of balken van 100 centimeter. Bevestig daarop het kippengaas.
2. Bevestig de 3 of 4 palen of balken voor de opbouw aan de hoeken van het frame. Zorg dat ze nog niet helemaal vast zitten.
   Let op: het gaas moet 30 centimeter boven de grond komen.
3. Buig de de 3 of 4 palen of balken voor de opbouw als een wigwam naar elkaar toe en bind ze met elkaar met het touw.
4. Zet de 3 of 4 palen of balken voor de opbouw steviger vast aan het frame.
5. Plaats de buis op het gaas in het midden en laat dit schuin naar buiten steken buiten de palen van de opbouw. Zet dit tijdelijk vast met een touw. Verwijder dit touw na het voltooien. Kijk in de bovenstaande alinea bij benodigdheden welk soort buis je gebruikt en hoe je deze mooi wegwerkt.
6. Stapel het hooi op het gaas naar boven tot in de punt van de muizenruiter. Druk dit telkens aan, zodat de muizenruiter op den duur niet teveel inzakt.

“Onderhoud”

Een muizenruiter heeft geen onderhoud nodig. Op den duur kan het hooi of het stro wat inzakken. Vul dat dan even aan. Het enige wat verder moet gebeuren is eens of twee maal  per maand voer in de buis gieten. Dat mag van alles zijn. Lijnzaad, graan, mais, of kippenvoer. In dit laatste zit van alles, dus voor elk dier zit er wel wat in.

Laat de muizenruiter en dieren met rust

Je kunt gerust zo af en toe gaan kijken bij de muizenruiter, maar laat hem verder met rust. Ga er ook zeker niet onder kijken. Dieren moeten het als een veilige plek gaan ervaren, en met te veel verstoring komen ze niet terug, en gaan ze er zeker niet huisvesten. Niet alleen muizen en ratten komen er op af om te eten, maar in de winter doen egels er hun winterslaap, konijnen maken onder de muizenruiter een veilige ingang van het hol, en eekhoorns worden er ook vaak bij gezien. Ook insecten maken gretig gebruik van de muizenruiter als veilige plek en om zich voort te planten.

Op gegeven moment zullen er grassen en andere planten om de muizenruiter gaan groeien. Je zou denken dat de onderkant van de muizenruiter niet meer toegankelijk is voor dieren. Laat deze begroeiing ongemoeid. De muizenruiter is dan namelijk juist mooi “afgesloten” aan de onderkant, wat voor dieren juist veilig is. Grijp dus niet in in de natuur, de natuur regelt het prima zelf. Loopt het qua begroeiing echt de spuigaten uit, dan kan er gerust wat gesnoeid worden.

Kijk ook op muizenruiter.nl

Vogelbescherming

Met de opkomst van de vogelbescherming werd ook een tweede functie van dit hotel voor muizen interessant. Voor de vogelbescherming wel te verstaan, en dus niet persé voor de muizen.

Om het roofvogelbestand in de winter en broedseizoen op peil te houden zijn muizenruiters namelijk ook zeer geschikt.

Muizen en andere knaagdieren vormen een belangrijke voedselbron voor tal van roofvogels. Denk aan de uil, de buizerd en ook de torenvalk. Natuurlijk zijn ook kleine marterachtigen zoals de wezel, hermelijn en bunzing, maar ook de vos is geïnteresseerd. Ze hebben al snel in de gaten dat er in de omgeving van een muizenruiter het makkelijk scoren is.

Dus met het tweede muizenruiter gaan we opnieuw muizen bij Noordmolen Twickel weghouden en mogelijk zorgen voor een beter roofvogelbestand. Daarom wordt er in de omgeving van de muizenruiter ook een roofvogel nestkast geplaatst.

De nieuwe nestkast is er al. De boom waar de vorige nestkast in hing en goed zicht had op de muizenruiter is eerder bij een flinke stom omgewaaid. Nagenoeg op dezelfde plek wordt nu een paal geplaatst voor de nieuwe nestkast.

De locatie van de muizenruiter is te zien op deze overzichtsfoto bij de rode pijl. Selecteer de foto voor een grotere weergave. Wat opvalt is dat de muizenruiter niet direct naast de Noordmolen staat, maar zo’n veertig meter verderop aan de andere zijde van de vijver. En op zo’n afstand doet de muizenruiter prima zin werk.

Voor de kosten van het materiaal hoef je het niet te laten om een muizenruiter te bouwen. Met een paar stokken of latten, touw en twee balen hooi of stro ben kje klaar.

Nog meer over de muizenruiter weten? Luister dan naar Vroege vogels.

Noordmolen Twickel
Richard Hulselmans